Van strak gemaaid gazon naar ruige bloemenvelden

Kars Veling is werkzaam bij de Vlinderstichting en vertelt over bloemenrijk bermbeheer. “Mensen vinden vlinders mooi, maar toch zie je vaak dat ze liever een strak gemaaid gazon hebben in plaats van ruige bloemenvelden. Aan ons de taak om ze kennis te laten maken met de voordelen van bloemenrijk bermbeheer.”

Revival

De bermen in Nederland beslaan duizenden hectaren grond. De uitgelezen kans om bloemen te laten bloeien. En dat is hard nodig, stelt Veling. “De vlinderpopulatie gaat, net als bij insecten, hard achteruit. Dat heeft mede te maken met het feit dat bloemrijke graslanden de afgelopen jaren steeds meer zijn verdwenen. Door aan bloemenrijk bermbeheer te doen kan dat gedeeltelijk worden teruggedraaid. Vlinders en andere bestuivers hebben profijt van bloemenrijke bermen.” Veling merkt dat gemeenten steeds geïnteresseerder raken in natuurlijk bermbeheer. “Toen er een aantal jaar geleden een onderzoek verscheen over de slechte staat van de insecten- en vlinderstand in ons land veranderde de mindset bij gemeenten. Er zijn sindsdien veel moties aangenomen die zorgen voor meer biodiversiteit in de openbare ruimte. Bloemenrijk of natuurlijk bermbeheer is zeker niet nieuw, in het begin van de jaren negentig hielden we ons er ook al mee bezig. Alleen de belangstelling is een beetje weggeëbd. We zijn nu met een revival bezig.”

Concrete tips

Veling heeft wel een aantal concrete tips waar gemeenten meteen mee aan de slag kunnen. “Stop bijvoorbeeld met het klepelen van bermen. Het maaisel wordt dan helemaal verpulverd. Dat zorgt ervoor dat bloemen nooit de kans krijgen. In parken zie je dat grote gedeelten bestaan uit gazon. Als je minder maait, gaan er veel meer bloemen bloeien. Je hoeft niet al het gras weg te halen, maar een deel kan prima worden ingericht als bloemenrijk gebied waar planten en dieren van kunnen profiteren.” Ook is het belangrijk dat gemeenten inwoners stimuleren om de tuin biodiverser in te richten. “Voor gemeenten heeft het voordelen om tuinen te ontstenen. In de praktijk zie je al mooie voorbeelden. Bijvoorbeeld de stenen eruit in ruil voor een vlinderstruik. Dat is een goede manier om meer biodiversiteit in de stad of dorp te krijgen. Mensen vinden vlinders mooi, maar toch zie je vaak dat ze liever een strak gemaaid gazon hebben in plaats van ruige bloemenvelden. Om te zorgen dat vlinders en bijen kunnen overleven moet je mensen het belang laten inzien. Aan ons de taak om mensen kennis te laten maken met de voordelen.”

Keurmerk Kleurkeur

Om gemeenten en aannemers kennis te laten maken met bloemenrijk bermbeheer hebben de Vlinderstichting en de Stichting Groenkeur in 2019 het keurmerk Kleurkeur ontwikkeld. “Kleurkeur staat voor goed maaibeheer van bermen en andere groenstroken”, zegt Veling. “Dankzij Kleurkeur kunnen opdrachtgevers en aannemers zich voorbereiden op een nieuwe standaard voor ecologisch bermbeheer. Door middel van verschillende cursussen krijgen gemeenten en aannemers handvatten aangereikt. De aanbestedingsprocedure voor het beheer is nu vaak nog prijsgestuurd: de goedkoopste aanbieder krijgt de opdracht. Door al in de bestekken ecologie en biodiversiteit een plek te geven kunnen gemeenten naast op prijs ook op kwaliteit selecteren.” Door het keurmerk weten gemeenten beter welke aannemers geschikt zijn voor bepaalde werkzaamheden. “Nu wordt 40 kilometer bermbeheer lukraak in één keer uitbesteed zonder goed erover na te denken wat ermee moet gebeuren. Gemeenten moeten in samenspraak met aannemers gaan bepalen hoe het beheer van de bermen gaat zijn.”

Maaifouten

Als een gemeente en aannemer meer kennis hebben van natuurlijk beheer, dan worden er minder maaifouten gemaakt, stelt Veling. “Je ziet nu geregeld berichten verschijnen in de media dat gemeenten te vroeg hebben gemaaid of dat alles in één keer wordt weggehaald. Het is belangrijk dat je niet alles te gelijk maait, dat is namelijk dodelijk voor veel beestjes. Bij gefaseerd maaien heb je daar veel minder last van. Je kunt best vijftien procent van het oppervlakte laten staan.” Klimaatadaptieve maatregelen kunnen ook goed worden gecombineerd met natuurlijk bermbeheer. Veling: “Wadi’s zijn zeergeschikt voor een bloemenrijke omgeving en zorgen voor meer biodiversiteit.”

BovensteBeste Bermbeheerder

Dat veel gemeenten bezig zijn met het thema bloemenrijk bermbeheer bleek wel tijdens de BovensteBeste Bermbeheerder 2020 verkiezing, een initiatief van de Vlinderstichting in samenwerking met Stichting Groenkeur. Veling: “Uit zo’n honderd inzendingen, voornamelijk gemeenten, werd uiteindelijk de gemeente Gouda als beste bermbeheerder uitgeroepen.” De Goudse bermen bloeien voluit met allerlei orchideeënsoorten. De bermen vormen één grote ecologische hoofdstructuur, die weer verbonden zijn met grote natuurgebieden in en rondom de stad. “Wat ze heel erg goed doen in Gouda is communiceren met de bewoners. Bloemen worden bijvoorbeeld niet meteen weggehaald als ze uitgebloeid zijn. Daar wordt duidelijk over gecommuniceerd met inwoners”, zo besluit Veling.